سیاست و فضا: تحلیلی بر رابطه سیاست خارجی ایران و میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در بخش نفت و گاز کشور در بین سالهای 1388-1380

دکتر حسین مختاری هشی- استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه اصفهان

مصطفی قادری حاجت- دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده                                                                                                                     

رابطه سیاست و فضا یک رابطه دوجانبه و پویاست، به گونه ای که پیگیری هر سیاستی تظاهرات فضایی خاص خود را داشته و هر فضایی نیز سیاستهای خاص خود را می­طلبد. یکی از زمینه­های مطالعات مکانیسم متقابل سیاست و فضا رابطه سیاست خارجی و جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی در فضاهای مختلف است، به گونه‌ای که پیگیری سیاست خارجی تعاملی با نظام جهانی در بیشتر موارد زمینه ساز رونق فضای کسب و کار بوده و پیگری سیاست خارجی تقابلی نیز زمینه ساز بالا رفتن ریسک سرمایه گذاری مستقیم خارجی و از رونق افتادن کسب و کار خواهد بود. ایران به  عنوان یک کشور نفت‌خیز که بخش عظیمی از بودجه آن وابسته به استخراج و فروش نفت می‌باشد، نیاز فراوانی به جذب سرمایه‌گذاری و تکنولوژی در بخش نفت و گاز خود به منظور افزایش تولید نفت برای جبران افزایش مصرف داخلی و همچنین استهلاک تجهیزات موجود می‌باشد. با در نظر گرفتن تأثیرات متقابل سیاست و فضا و توجه به ماهیت انقلابی و ایدئولوژیک جمهموری اسلامی ایران که نمود خارجی آن را می‌توان در وجود دو گرایش غالب واقع‌گرایی و آرمانگرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دانست که از یکسو الزامات و اهداف مکتبی خود را دنبال می کند و از سوی دیگر همچون دیگر کشورها، با محدودیت‌ها، فرصت‌ها و واقعیتهای موجود سر و کار دارد.

از آنجایی که میزان توفیق کشورها در جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بستگی زیادی به سیاستهای کلی و بویژه سیاست خارجی دنبال شده از طرف آنان دارد، از این رو مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و اسنادی به دنبال بررسی میزان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در بخش نفت و گاز کشور در طی سالهای 1380-1388 که به نوعی می‌توان این دوره را به دو دوره غلبه سیاست خارجی واقع‌گرا و آرمان‌گرا تقسیم کرد، می باشد. یافته های تحقیق نشانگر این امر است که میزان جذب سرمایه گذاری مستقیم در بخش نفت و گاز کشور در دوره حاکمیت سیاست‌خارجی واقع‌گرا (84-1380) نسبت به دوره غلبه سیاست‌خارجی آرمانگرا (88-1384) بیشتر و همچنین رتبه بین‌المللی فضای کسب و کار کشور نیز بهتر از دوره یاد شده بوده است.

بررسی چالشهای جغرافیای سیاسی در همگرایی منطقه‌ای  مطالعه موردی: سازمان همکاری‌های اقتصادی (اکو)

دکتر محمدرضا حافظ‌نیا- استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

دکتر حسین مختاری هشی- استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه اصفهان

دکتر عبدالرضا رکن‌الدین افتخاری- دانشیار جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس

منبع:  فصلنامه ژئوپلیتیک ـ سال هشتم، شماره اول، بهار 1391  صص 41- 1

چکیده

سازمانهای منطقه‌ای با مشارکت کشورهای واقع در یک منطقه و با اهداف گوناگونی نظیر همکاری‌های اقتصادی، سیاسی، علمی، نظامی و ... به‌منظور ارتقای وضعیت در هریک از حوزه‌های مورد نظر ایجاد می‌شوند. امروزه سازمانهای منطقه‌ای علاوه بر گسترش کمی، از نظر میزان تأثیرگذاری بر تحولات نظام بین‌المللی نیز در نقطه عطفی قرار دارند. در مواردی نیز توفیقات این سازمانها بسیار قابل ملاحظه است که از آن جمله به اتحادیه اروپا و آ.سه.آن می‌توان اشاره کرد. سابقه سازمان همکاری‌های اقتصادی (اکو) به دهه 1950 و پیمان بغداد برمی‌گردد که بعدها در اثر تحولاتی به سنتو، آر.سی.دی و در نهایت در سال 1984 به اکو تغییر نام داد. ارتقاء شرایط برای توسعه اقتصادی پایدار از طریق بسیج امکانات بالقوه اقتصادی و ‌اجتماعی منطقه؛ حذف تدریجی موانع تجاری در منطقه و گسترش تجارت درون منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای؛ فراهم‌آوردن شرایط ادغام تدریجی و آرام اقتصاد کشورهای عضو با اقتصاد جهانی؛ ارتقاء همکاری منطقه‌ای فعال و کمک متقابل در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فنی و علمی؛ تحکیم بیشتر پیوندهای تاریخی و فرهنگی در میان مردم منطقه؛ تسریع در توسعه زیربناهای حمل و نقل و ارتباطات کشورهای عضو را با یکدیگر و جهان خارج و... از اهداف این سازمان است. پس از گذشت ربع قرن از تأسیس اکو، نگاهی به وضعیت کشورهای عضو و همچنین اسناد و گزارشات منتشر شده در خصوص این سازمان، نشان از عدم توفیق آن در دستیابی به اهداف دارد که این امر به‌معنای ضعف همکاری و همگرایی می‌باشد که از دیدگاههای گوناگون دلایل مختلفی برای آن ارائه می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و به شیوه اسنادی و از دیدگاه جغرافیای سیاسی به بررسی نقش چالشهای این حوزه در ضعف همکاری و همگرایی کشورهای عضو پرداخته است. نتایج تحقیق نشان دهنده تأثیر منفی مسائل این حوزه در همکاری و همگرایی کشورهای عضو در گذشته و حتی تشدید تأثیرات برخی از این مسائل در آینده است.

برای مشاهده فایل PDF کلیک کنید ...

بررسی وضعیت هیدروپلیتیک ایران

حسین مختاری هشی

منبع: پژوهشنامه ی حقوق و علوم سیاسی(دانشگاه مازندران) / سال سوم / شماره دهم/ پاییز 1378

صص 159-127

چکیده

محدودیت منابع آب شیرین در جهان و افزایش روزافزون مصرف آب موجب کشیده شدن آب به عرصة رقابت کشورها و گروههای مختلف شده است. عدم تطابق مرزهای سیاسی با حوضه‌های آبریز بسیاری از رودخانه‌‌ها در جهان مسائل و مشکلات گوناگونی را بوجود آورده است. شاخه‌ای از علم جغرافیای سیاسی که به مطالعة نقش آب در رفتارهای سیاسی در مقیاسهای مختلف می‌پردازد، هیدروپلیتیک نامیده می‌شود. موقعیت فرو دستی ایران نسبت به افغانستان در شرق و موقعیت فرادستی نسبت عراق در غرب و همچنین محدودیت شدید منابع آب در ایران مسائل و مشکلات بالقوه و بالفعل قابل توجهی را برای کشور به دنبال دارد. مقاله حاضر به بررسی وضعیت کلی هیدروپلیتیک ایران می‌پردازد.

یافته‌ها و نتایج تحقیق نشان می‌دهد که کشور در آینده دچار بحران آب شده و سرانة آب تجدید شونده در کشور به علت افزایش مصرف کاهش پیدا کرده و به پایین‌تر از استاندارد جهانی خواهد رسید. از طرف دیگر پروژه‌های انتقال آب از حوضه‌های پر آب به کم‌آب نیز که به منظور جبران کسری آب صورت می گیرد، در صورت عدم توجه به همة ابعاد آن، مشکلات و مسائل امنیتی و سیاسی دیگری را برای کشور ایجاد خواهد کرد. در ارتباط با هیدروپلیتیک بخشهای غربی و شرقی کشور نیز باید در آینده همچنان شاهد کاهش آبهای ورودی به کشور از مرزهای شرقی بود. در غرب کشور نیز کاهش آبهای جاری از ایران به عراق در نتیجة مهار آبهای مرزی، احتمال آسیب روابط دو کشور و همچنین توجه عراق به امر باروری ابرها در اثر کاهش منابع آب ورودی خود از ترکیه و ایران وجود دارد که این مسئله به علت عبور توده‌های بارانزای بخشهایی از کشور از عراق موجب کاهش بارندگی در بخشهایی از کشور خواهد شد.

برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

موقعیت ژئوپلتیک ایران و تلاش‌های آمریکا برای تثبیت هژمونی خود در جهان

(مطالعه موردی: طرح خاورمیانه بزرگ)

دکتر محمد اخباری- استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی

عطاالله عبدی- دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

حسین مختاری هشی- دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

منبع: فصلنامه پژوهشهای جغرافیای انسانی ـ شماره 75، بهار 1390

چکیده

پس از جنگ سرد و به دنبال حملة صدام به کویت، آمریکا با اتکا به توانایی‌های سیاسی، اقتصادی، و نظامی خود ایدة نظام نوین جهانی را به رهبری خود مطرح کرد. همچنین پس از حادثة 11 سپتامبر 2001 آمریکا با استفاده از فرصت بدست آمده و با این پیش‌فرض که دارای رسالت تاریخی برای برخورد با تهدیدهای جهانی است، سیاست یکجانبه گرایانه و قدرت محور در پیش گرفت.  با توجه به اهمیت و بیلان نفت و گاز در انرژی جهانی و با توجه به این واقعیت که آمریکا با دارا بودن 2 درصد ذخایر نفت جهان 25 درصد نفت جهان را مصرف می‌کند، انگیزة لازم را برای آمریکا جهت تسلط بر منابع نفت و گاز و مسیرهای انتقال آنها فراهم کرد تا علاوه بر تأمین نیازهای انرژی خود از طریق سلطه بر منابع انرژی و مسیرهای انتقال آن رقبای خود را کنترل نماید. اهمیت منابع نفت و گاز خاورمیانه و خزر که شامل 70 درصد ذخایر نفت و 40 درصد ذخایر گاز جهان می‌باشد، موجب شده تا آمریکا در جهت ایجاد بسترهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی همسو با منافع خود در منطقه خاورمیانه و تسلط بر منطقه در راستای تثبیت هژمونی جهان خود طرح خاورمیانه بزرگ را مطرح سازد. این طرح به دلیل اینکه تهدیداتی را متوجه ایران می‌کند، مورد مخالفت ایران قرار گرفته است. بنابراین ایران با استفاده از وزن و جایگاه خود در خاورمیانه اجرای موفقیت‌آمیز طرح خاورمیانه بزرگ را با چالش مواجه می‌کند. مقاله حاضر به دنبال پاسخگویی به این سؤال است که با توجه به اینکه طرح خاورمیانه بزرگ در راستای کمک به تثبیت هژمونی جهانی آمریکاست، عدم هماهنگی ایران با این طرح با توجه به وزن و جایگاه آن در خاورمیانه چه تأثیری بر روی این طرح خواهد گذاشت؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد که عدم هماهنگی و مخالفت ایران با طرح مذکور آن را با چالش هایی مواجه می‌کند و در عوض ایران نیز به دلیل این مخالفت هزینه‌هایی را متحمل می‌شود.

برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

کتاب زبانهای دنیا توسط Kenneth Katzner  در ٣٨۴ صفحه نوشته شده و توسط انتشارات روتلج منتشر شده است.

ویژگیهای کتاب:

١- نزدیک به 600 زبان  و محلهای جغرافیایی استفاده از آن زبانها و همچنین خانواده ای که این زبانها به آنها تعلق دارند شناسایی شده است.
٢- بیش از 200 زبان به صورت جداگانه، شرح داده شده و نمونه هایی از آنها با ترجمه انگلیسی آورده شده است.
٣- دیدگاههای جذابی در خصوص تاریخ و توسعه زبان ها و اطلاعات مفید در مورد حروف الفبا، تلفظ، و واژگان آورده شده است.
• فهرستی از کشورهای جهان تهیه شده و در آن تعداد زبانهایی که در هر یک از کشور ها استفاده می شود و همچنین تعداد جمعیت استفاده کننده از هر زبان در هر یک از کشورها آورده شده است.

۴-  هر یک از خانواده های زبان های جهان توضیح داده شده است.

برای مشاهده متن PDF کتاب کلیک کنید ...

منبع: فصلنامه ژئوپلیتیک ـ سال ششم، شماره دوم، تابستان 1389

حسین مختاری هشی ـدانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس 

حمیدرضا نصرتی- کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی

گزارش اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی و جغرافیایی شهرستان خلخال

تهیه کننده: ‌صمد معبودی

برای مشاهده فایل PDF این گزارش کلیک کنید ...

ناحیه­گرایی در ایران از منظر جغرافیای سیاسی

نویسنده: دکتر مراد کاویانی، هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم تهران

انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی 1389

از ویژگی­های روزگار ما گسستگی، شناوری و پویایی هویت­های سنتی است که از آن با عنوان جهانی­شدن یاد می­کنند. شناوری هویت­ها و پیدایش هویت­های جدید، سازه­های متعارف کنونی را به چالش کشانده­است. دورانی است که در آن فراروایت­ها رنگ باخته و بسیاری از واژه­ها و مکاتبِ خردپایه دوران مدرنیته در تبیین فضای عصر نو درمانده­اند. انسان و جماعت­های انسانی در پی آویختن به محملی هستند که راسخ و باثبات بوده و کمتر تابع شتاب و دگرگونگی باشد. سیر تحولات کنونی نشان دهنده روی آوردن انسان و جماعت­های انسانی به مؤلفه­های باثبات هویت سازی همچون مکان، محل،ناحیه و سرزمین است.گرایش به سوی درک و شناخت پدیده­های انسانی و طبیعی ناحیه که اساس شکل­گیری بسیاری از هویت­هاست به همراه تمایل به متفاوت بودن نسبت به دیگر نواحی، شاخصه اساسی ناحیه­گرایی است. ناحیه­گرایان با برجسته کردن همین نمادها خود را در سنجش با دیگر نواحی تعریف می­کند و شایستگی برخورداری از وضعیتی بهتر را حق مسلم خود می­پندارند. بر اساس شاخصه­های فرهنگی(زبان و مذهب) و اقتصادی، ناحیه­گرایی گونه­های مختلفی دارد ناحیه­گرایی سیاسی چالشگرترین نوع ناحیه­گرایی است که ماهیت سازه سیاسی دولت را تهدید می­کند زیرا ناحیه گرایان سیاسی تداوم همبستگی ملی و پیوستگی سرزمینی را بر نمی­تابند. کتاب حاضر با ترکیب دو رویکرد کارکردگرایی ریچارد هارتشورن، نظام چرخشی و نمادنگاری ژان گاتمن،جستار تنوع ناحیه­ای(زبان و مذهب) و گونه­های ناحیه­گرایی در ایران (آذربایجان، کردستان و بلوچستان)  در قالب 5 فصل

1- فصل نخست: ناهمگونی طبیعی بنیاد ناهمگونی ملی

2-فصل دوم: بنیادهای جغرافیایی فرهنگ ایرانی

3-فصل سوم:آذربایجان ناحیه ای با کارکرد ملی

4- فصل چهارم: کردستان گستره ای از خرده نواحی  کردی

5- فصل پنجم: بلوچستان، گستره­ای با مرزهای گسسته

بررسی کرده است. علاقمندان جهت کسب اطلاع بیشترمی‌توانند با شماره تلفن: 88802476، فروشگاه پژوهشکده مطالعات راهبردی تماس حاصل کنند

برای مشاهده جلد کتاب کلیک کنید...

نویسنده: سجاد صالحی

-مقدمه ای بر تقسیمات کشوری ایران(جلد نخست: وضع موجود)

-تألیف دکتر یدالله کریمی پور

- دانشگاه تربیت معلم تهران

-انتشارات انجمن جغرافیایی ایران

-سال انتشار 1381

کتاب مقدمه ای بر تقسیمات کشوری ایران به همت دکتر یدالله کریمی پور به رشته تحریر در آمده است.این اثر در شهریور 1381 توسط انتشارات انجمن جغرافیایی ایران در 178 صفحه و در 2000 نسخه منتشر شده است. این کتاب ازیک پیش گفتار و شش فصل تشکیل شده است .

مولف با تدوین کتاب فوق تلاش کرده تا ضمن ارائه تفسیری جغرافیایی از فضای استراژیک درون کشوری، در طی یک مقدمه و شش فصل به نقد و بررسی ناحیه بندی سیاسی در ایران ، به شناخت چالش ها قابلیت ها و زیر بناها و در مجموع وضع موجود تقسیمات کشوری بپردازد.

برای اطلاعات بیشتر کلیک کنید...

منبع: فصلنامه ژئوپلیتیک ـ سال چهارم، شماره اول، بهار ١٣٨٧

حسین مختاری هشی

مصطفی قادری حاجت

آب عنصری است که وجود آن برای تولید مواد غذایی، توسعه اقتصادی، بقای موجودات زنده و... ضروری است. با وجود اینکه 71 درصد از سطح کرة زمین از آب پوشیده شده است، ولی تنها حدود 86/0 درصد آبهای کره زمین قابل دسترس بوده و برای استفاده انسان مناسب است. امروزه مسائلی نظیر رشد جمعیت، ارتقاء سطح زندگی و بهداشت، گسترش شهر‌نشینی، گسترش صنایع، کشاورزی و... موجب افزایش مصرف آب شده است، به‌طوری‌که مصرف آب نسبت به اوایل قرن بیستم 17 برابر و نسبت بهسه قرن قبل 45 برابر شده است. قرار گرفتن منطقة خاورمیانه در کمربند خشک جهان موجب شده تا این منطقه علی‌رغم دارا بودن 5 درصد جمعیت جهان تنها 1 درصد آبهای شیرین قابل دسترس را در اختیار داشته باشد که این منابع آب نیز عمدتاً به‌صورت مشترک مورد استفاده قرار می‌گیرد و بیش از 50 درصد جمعیت این منطقه در حوضه‌های آبریز مشترک زندگی می‌کنند که این مسئله رقابتها و منازعاتی را برای استفاده هرچه بیشتر از این منابع محدود به دنبال دارد.

مقاله حاضر به صورت اسنادی و با شیوه توصیفی – تحلیلی، مسائل هیدرو پلیتیک خاورمیانه را در افق سال 2025 میلادی در حوضه‌های دجله و فرات، رود اردن و رود نیل را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها و نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که رشد بالای جمعیت و افزایش تقاضای آب شیرین در این منطقه در کنار محدودیت منابع آبی، در آینده موجب افزایش رقابتها و تنشها بویژه در حوضه رود اردن خواهد شد.  برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

منبع: http://www.rasekhoon.net/article/Show-18505.aspx با اصلاحات و اضافات

(ارجاع به مطالب این مقاله با ذکر مأخذ بلامانع است)

سازمان کنفرانس اسلامی دارای 54 عضو اصلی و 5 عضو ناظر می‌باشد که در ۴ قاره جهان پراکنده‌اند. جز آلبانی که در قاره اروپا و سورینام که عضو آمریکایی سازمان است، دیگر اعضای سازمان از قاره آسیا یا آفریقا هستند از لحاظ جغرافیایی به سه گروه آسیایی و آفریقایی و عرب تقسیم می‌شوند ... 

دکتر محمدرضا حافظ‌نیا

 منبع: فصلنامه علوم سیاسی ،‌شماره ٣٠

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

چکیده

مقاله حاضر، پس از بیان روند شکل‏گیرى و فراز و نشیب‏هاى تاریخ جغرافیاى سیاسى در دنیا به وضعیت جغرافیاى سیاسى در ایران پرداخته است.
سرآغاز طرح مباحث جغرافیایى بویژه در حوزه جغرافیاى نظامى در ایران را مى‏توان سال 1310 و کتاب جغرافیاى مفصل ایران نوشته مسعود کیهان دانست. اما پایه‏گذار جغرافیاى سیاسى و ژئوپلینیک به عنوان یک رشته علمى در ایران دکتر میرحیدر با کتاب اصول و مبانى جغرافیاى سیاسى در سال 1347 است. نقطه عطف در تکوین رشته جغرافیاى سیاسى در ایران اقدام دانشگاه تربیت مدرس براى پذیرش دانشجو در دو ره دکتراى جغرافیاى سیاسى در سال 1366 است که زمینه‏ساز ارائه این رشته در مقاطع دیگر و در دانشگاه‏هاى مختلف گردید. دهه 70 و اوایل دهه 80 نقطه اوج طرح و توجه به جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران است.
این مقاله در ادامه با اشاره به وضعیت گروه‏هاى جغرافی اى سیاسى در دانشگاه‏هاى ایران به چشم انداز آینده و قابلیت‏ها و تنگناهاى جغرافیاى سیاسى پرداخته است. لینک این مطلب در مجله علوم سیاسی ..

حسین مختاری هشی

منبع: نشریه آق داغ-  شماره 11  http://www.hashjin.com

شهرستان خلخال از نظر موقعیت جغرافیایی در محل تلاقی 4 استانِ اردبیل، زنجان، آذربایجان شرقی و گیلان قرار گرفته است که کمتر شهرستانی در کشور از این موقعیت بهره‌مند است. این موقعیت چهارراهی فرصتها و چالشهایی را برای این شهرستان به دنبال دارد، چرا که این موقعیت از یک طرف می‌تواند محلی برای ارتباط این استانها بوده و فرصتهای زیادی را برای این شهرستان خلق کند و از طرف دیگر چنانچه تلاشی در جهت استفاده از این ظرفیتها صورت نگیرد، امکانات مادی، انسانی و ... این شهرستان به سمت این 4 منطقه سوق پیدا خواهد کرد. بعبارت دیگر شهرستان خلخال هم می‌تواند از امکانات این 4 کانون برای توسعه خود استفاده کند و هم اینکه امکانات خود را به نفع این مناطق از دست بدهد. در حال حاضر شاهد آن هستیم که مورد دوم برای این شهرستان صادق است یعنی بخشی از امکانات مادی، انسانی و ... این شهرستان جذب اردبیل، بخشی جذب زنجان، بخشی جذب تبریز و بخشی نیز جذب گیلان شده است. برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

حسین مختاری هشی

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

چکیده

هویت ملی شامل ویژگیهای خاص هر ملت است که در برگیرنده عناصر جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی، مذهبی و ... است که موجب تمایز هر ملت از دیگر ملتها می شود. احساس تعلق داشتن به یکدیگر و جدا بودن از دیگران می تواند در انسجام و وحدت گروههای انسانی نقش زیادی داشته باشد. تضعیف هر کدام از ابعاد و عناصر هویت ملی می تواند موجب تضعیف هویت ملی گردد. فرایند جهانی شدن با ابعاد گوناگون خود موجب بروز چالشها و فرصتهایی برای هویتهای ملی شده است. در این تحقیق به بررسی چالشهایی که در اثر جهانی شدن متوجه هویت ملی می‌شود، پرداخته شده است. برای این منظور ابتدا به هویت، هویت ملی و تعدادی از ابعاد هویت ملی اشاره شده است، سپس ضمن تعریف جهانی شدن و اشاره به ابعاد کلی آن، به بررسی تأثیرات و چالشهایی که در اثر جهانی شدن متوجه هر کدام از ابعاد هویت ملی می شود اشاره شده است... 

برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

                                       حسین مختاری هشی

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

   چکیده

 توران سرزمینی است آن سوی آمودریا (جیحون) یعنی ماورالنهر،‌ و  به خوارزم متصل بوده و تا دریاچه آرال امتداد داشته است. نزد خاورشناسان،‌ تورانیان طوایفی بودند در دشتهای روسیه و مستملکات آسیایی روس، یا طوایف چادرنشینی که از دریای قفقاز تا رود سیحون (سیر دریا) پراکنده بودند. نام توران از نام تور یکی از سه پسر فریدون، شاه اسطوره‌ای ایران آمده است. بر پایة این اسطوره فریدون جهان را به سه بخش ایران و توران و روم بخش کرد. توران از آن «تور»، روم از آن «سلم» و «ایرج» شاه ایران شد. برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

همچنین می توانید فیلم مستندی در مورد تمدن توران و کتیبه های ارخون را از اینجا دانلود کنید (حجم ۴۵ مگابایت)

تحلیل ژئوپلیتیکی فرصتها و چالشهای همگرایی در منطقة غرب آسیا 

صص 108-77

                                         دکتر زهرا احمدی‌پور

                                         مصطفی قادری حاجت         

                                        حسین مختاری هشی

منبع: دوفصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای ـ سال اول، شماره اول، بهار و تابستان 1389
 (ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

چکیده

 همگرایی فرایندی است که طی آن کشورهای مختلف به صورت داوطلبانه متقاعد می‌شوند تا فعالیتهای خود را به سمت مرکزیت جدیدی جهت دستیابی به اهداف مشترک در سایه قدرتی فرا ملی سوق دهند.­ با وجود علایق مشترک در زمینه‌های دینی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در بین کشورهای منطقه غرب آسیا، این منطقه هنوز فاقد سازمان منطقه‌ای می‌باشد. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و با تاکید بر عوامل ژئوپلیتیکی موثر در شکل‌گیری و یا عدم شکل‌گیری سازمانهای منطقه‌ای، سعی در تحلیل عوامل موثر بر همگرایی و واگرایی کشورهای غرب آسیا  را دارد.

نتایج حاصله نشان داد که به دلیل چالشها و تعارضات ژئوپلیتیکی متعدد در زمینه‌هایی همچون: وجود قدرتهای هم‌وزن در این منطقه، تعارضات مذهبی و ایدئولوژیک، بحرانهای هیدروپلیتک، اختلافات سرزمینی، اختلاف در سطح توسعه کشورها و بحران مواد مخدر، شکل‌گیری سازمان منطقه‌ای در غرب آسیا در افق زمانی کوتاه مدت و میان مدت با مشکل مواجه می‌باشد.    برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید... 

مطالعه موردی: رودخانه زاب کوچک

مقاله حاضر در همایش مرز که در مرداد ۱۳۸۶ در ارومیه برگزار شد. ارائه شده است.  

منبع: مجموعه مقالات همایش مرز

 (ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

دکتر محمد اخباری، عطاالله عبدی، حسین مختاری هشی

چکیده

تحولات گوناگون در ابعاد مختلف زندگی انسان و ارتقاء سطح زندگی باعث گردیده است که منابع کمیاب و غیرقابل جایگزین در عرصه زندگی بشری مورد توجه روز افزون قرار گرفته و در برخی نواحی و در سطوح مختلف محلی، ملی، منطقه‌ای و بین‌الملی مورد منازعه قرار گیرند. امروزه بحران‌هایی از این نوع را دربارة آب را در نقاط مختلف جهان و بویژه در خاورمیانه می‌توان مشاهده کرد که در واقع ناشی از عدم انطباق نواحی پر بارش، مراکز استقرار جمعیت و کانونهای فعال اقتصادی در این منطقه می‌باشد. انتقال حوضه به حوضة آب و استفاده حداکثر از منابع آبی چه در مورد رودخانه‌های داخلی و چه رودخانه‌های مرزی و مشترک، یکی از راهکارهای پیش رو برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون آبی و تداوم روند توسعه می‌باشد.   

 این مقاله با روش کتابخانه‌ای و اسنادی، سعی دارد به این پرسش که انتقال آب رودخانة مرزی زاب کوچک در جنوب غربی استان آذربایجان غربی در آینده می‌تواند منجر به بروز چه تنشهایی میان ایران و عراق از یک سو و  تنشهای محلی از سوی دیگر شود؟، پاسخ دهد.   

یافته‌ها و نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که با وجود مزایای فراوانی که انتقال آب رودخانه زاب به دنبال دارد می‌تواند در سطح محلی و بین المللی تبعاتی را در پی داشته باشد. برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

منبع: فصلنامه آفاق امنیت - پیش شماره١ - تابستان١٣٨۶

صص136-111

حسین مختاری

برات فرجی

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

چکیده‌

مساله امنیت در خلیج فارس از مباحث عمده‌ای است که در ارتباط تنگاتنگ با اوضاع سیاسی ـ اقتصادی جهان قرار دارد. وجود ضعف‌های ذاتی در طرحهای امنیتی تجویز شده از سوی قدرتهای فرامنطقه‌ای در زمینة ایجاد ثبات و امنیت در این منطقه  به ویژه در سه دهة اخیر تجربیات ناگواری را در اختیارکشورهای منطقه قرار داده است. با توجه به عدم توفیق طرحهای امنیتی ارائه شده و همچنین عدم شمولیت همة کشورهای ساحلی در این طرحها‌، ‌به نظر می‌رسد که زمان آن فرا رسیده است که کشورهای منطقه با عبرت گرفتن از تجارب گذشته اقدام به همکاری و هماهنگی میان خود بر اساس موازین و اصول شناخته شده بین‌المللی نمایند که بٌعد اصلی آن ایفای مسئولیت حفظ امنیت منطقه توسط کشورهای ساحلی خلیج فارس بدون اتکا به قدرتهای فرامنطقه‌ای باشد‌‌‌‌. چرا که تحقق این مسئله موجب امنیت پایدار در منطقه شده و ارتقای جایگاه منطقه در نظام چند قطبی آینده را سبب خواهد شد.

در این مقاله تلاش می‌شود‌‌، ضرورتهای تشکیل ترتیبات امنیتی بومی در منطقه و همچنین فرصت‌های بوجود آمده دراثر تحقق این مسئله برای ایران مورد بررسی قرار گیرد. نتایج بدست آمده نشان می‌دهد که ایجاد ترتیبات امنیتی برای کشورهای منطقه علاوه بر ایجاد فرصتهای گوناگون برای آنها، در راستای ارتقای جایگاه منطقه خلیج فارس در نظام ژئوپلیتیک جهانی، یک ضرورت انکارناپذیر می‌باشد و در صورتی که کشورهای منطقه منافع ملی خود را بر منافع ابرقدرتها ترجیح دهند دستیبابی به این مسئله سهل الوصول‌تر خواهد شد. برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید...

حسین مختاری هشی

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

 چکیده

در این تحقیقاز 8 منطقة ژئوپلیتیکی در جهان اسلام 4 منطقه بررسی شده‌اند که عبارتند از :

1- منطقة آسیای مرکزی شامل کشورهای: 1- قزاقستان، 2- ازبکستان، 3- ترکمنستان،

4- قرقیزستان؛

2- منطقة آسیای صغیر و قفقاز شامل کشورهای 1- ترکیه، 2- آذربایجان؛

3- منطقة فلات ایران شامل کشورهای 1- ایران، 2- افغانستان، 3- تاجیکستان؛

4- منطقه جنوب شرق اروپا شامل کشورهای 1- بوسنی و هرزگوین، 2- آلبانی.

در مجموع کشورهای مورد بررسی 11 کشور می باشند. برای مشاهده فایل pdf کلیک کنید... 

حسین مختاری هشی

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

چکیده

نخستین جرقه‌ی مرزبندی برای کردها در لوای کردستانی مستقل، پس از شکست عثمانی در جنگ نخست بین الملل زده شد. امّا فروپاشی امپراتوری عثمانی به تشکیل کشورهای دیگری منجر شد بجز کردستان. مسأله کرد در خلال دو جنگ جهانى، یکى ازموضوعات مهمى بود که حل نشده باقى ماند. رئیس جمهورى اسبق آمریکا «ویلسون»براى دادن حق خود مختارى به کردها، گامهایى برمى‌داشت، اما مهمترین حادثه درارتباط با مسأله کرد، انعقاد پیمان «سور» بود که طبق آن، کردها حق استقلالیافتند. ولی واقعیت آن است که هیچ کدام از این تدابیر به نتیجه نرسید طرح کردستان مستقل خود بخشی از زمینه ی تقسیم امپراتوری عثمانی را شامل می گشت که بوسیله انگلیس و متحدانش سازمان یافته بود. سالها بعد به هنگام اشغال شمال ایران توسط قوای روس، متعاقب تشکیل دولت آذربایجان مستقل توسط سید جعفر پیشه‌وری(21 آذر 1324)، جمهوری کردستان نیز بوسیله‌ی برادران قاضی پایه‌گذاری شد که درست یکسال بعد با دخالتنیروهای نظامی مرکزی ‌از ‌هم‌ فرو پاشید. برای مشاهده فایل pdf‌کلیک کنید...